Sözlük (Glossar)

Bu bilgilendirmede kullanılan terimleri içeren tefsirli sözlük

A B Ç D E F G H I K L M N O P R S T Ü V W Y Z   all  

abdomen
Karın

abdominal
Karınla ilgili

adyuvant
Destekleyici

aids (Abrev.: aids)
Bulaşma yoluyla oluşan immün arızası sendromu teriminin İngilizcesidir. Hastalık Hİ virüsleri (HİV, human immuno-deficiency virus teriminin İngilizcesi) tarafından oluşturulur. Belirtisi tüm vücuda hakim olan bir immün zayıflığıdır. Bu bağışıklık zayıflığı nükseden bazı enfeksiyon ve kanser hastalıklarına (örneğin kaposi sarkomuna, lenfomlara) sebep olmaktadır.

AIDS
Bulaşma yoluyla oluşan immün arızası sendromu teriminin İngilizcesidir. Hastalık Hİ virüsleri (HİV, human immuno-deficiency virus teriminin İngilizcesi) tarafından oluşturulur. Belirtisi tüm vücuda hakim olan bir immün zayıflığıdır. Bu bağışıklık zayıflığı nükseden bazı enfeksiyon ve kanser hastalıklarına (örneğin kaposi sarkomuna, lenfomlara) sebep olmaktadır.

akut
ani, aniden ortaya çıkan, hızla ilerleyen

akut lenfoblastik lösemi (Abrev.: ALL)
akut lenfatik lösemi diye de adlandırılan ve vücudun kan oluşturan sisteminde beliren habis yani kötü huylu bir hastalıktır. Bu hastalık kanın oluşturulduğu yer olan kemik iliği‎ içinde belirir ve genellikle henüz olgunlaşmamış beyaz kan hücrelerinän aşırı miktarda üretilmesiyle (lökosit‎) kendini belli eder.

alkilanz
Alkaliler: kanser hücrelerinin çoğlamasını engelleyen, sentetik olarak üretilmiş mad-deler

allojenik kemikiliği nakli (Abrev.: allogen KHN) syn. allogen kök hücre nakli
Kök hücrelerinin bir bağışçıdan diğer bir insana nakledilmesi. Allojenik kemikiliği nakli için ön şart, bağişçıyla bağişı alan insanın doku özelliklerinin büyük ölçüde uyuşması ve örtüşmesidir. Nakledilecek kök hücreler, kandan veya kemik iliğinden elde edilir.

ambulant
Hastaneye yatılmadan ayakta tıbbi bakım: Hasta teşhis ve/veya tedavi amacıyla ayakta bakıma tabi tutulur ve yatmadan aynı gün evine döner.

ameliyat syn. operasyon
tedavi amacıyla bir hastaya uygulanan cerrahi işlemdir. Bazı ender durumlarda tanısal amaçlı olarak da uygulanabilir. Cerrahi girişim özel aletler kullanılarak genel anestezi (narkoz) altında gerçekleştirilir.

anamnez
Hastalık geçmişi, öyküsü; hastalık belirtilerinin gelişmesi; hastalığın mevcut durumu ve geçmişiyle ilgili bilgilerin tümü. Doktorun hastasıyla yapacağı anamnez konuşmasında, şikayetlerinin başlaması, seyri ve risk faktörleri (örneğin irsi hastalık durumu söz konusu olup olmadığı) sorulur, araştırılır ve açıklanır.

anemi
Kansızlık; kırmızı kan boya maddesinin (hemoglobin) ve/veya kırmızı kan parçalarının (hematokrit) hasta yaşı için geçerli norm değerlerinin altına düşmesi ve eksikliği.

Ann-Arbor sınıflama sistemi
Özellikle Hodgkin lenfomu ve Non-Hodgkin lenfomları gibi malign lenfomları sınıflamada kullanılan bir sistemdir.

antibiyotik
bakteri, mantar, küf, yosun veya bitkilerden elde edilen doğal maddeler. Çok küçük hastalık etkenlerinin çoğalmasını engelledikleri ve hatta bu etkenlere karşı öldürü etkileri olduğu için infeksiyon hastalıklarının ve/veya kanser hastalıklarının tedavi-sinde kullanılırlar.

antiemetik
kusma ve bulantıyı önleyen veya azaltan ilaçlar

antigen
Dışarıdan gelen ve vücuda yabancı görünen bir maddedir; antikor oluşturması için vücudun savunma sistemini uyarır; alerjik bir reaksiyona neden olabilir.

antikor
Vücuda giren yabancı maddelere (antigenlere) karşı savunma reaksiyonu olarak vücudun oluşturduğu maddelerdir (proteinlerdir); bunlar antigenleri hedef alırlar.

apopitoz
Programlı hücre ölümü; hücrenin çeşitli mekanizmaları vasıtasıyla, tabii olarak hücre yaşlanması sebebiyle veya bir hücre tahribatına reaksiyon olarak (örneğin sitostatikler veya radyoterapi sebebiyle), kendi kendini öldürüp telef olması durumu.

ara beyin
Ara beyin (diensefalon) beynin hayati öneme sahip bir parçasıdır ve birçok yaşamsal işlevi kontrol eder. Beyin kökü ile büyük beyin arasında yer alır ve işlevine göre çeşitli bölümlerden oluşur. Örneğin talamus hangi hislerin bilince ulaşacağına karar verir ve bunları işlem merkezlerine aktarır. Hipotalamus ise hormon ve sinir sistemi arasında bir aracı görevi görür ve örneğin ısı dengesi, su dengesi, karbonhidrat değişimi, yağ ve protein değişimi, tansiyon gibi metabolizma işlevlerini yönlendirir. Buna karşın hipofiz bezi ise kendisine bağlı birçok diğer bezlerin işlevlerini kontrol eder. Ara beynin diğer parçaları ise örneğin kas hareketleri ve organizmanın gece gündüz ritmini idare ederler.

arka kafatası çukuru
Kemikten oluşan kafatasının arka kesiminde bulunur. Bu bölgede özellikle beyin kökünün bir kısmını oluşturan beyincik organı (köprünün bir bölümü = Pons), 4. beyin ventrikeli ve sinirsel kan damarlarının (confluens sinuum) birleşerek aktığı nokta bulunmaktadır.

aşı
Infeksiyon hastalıklarından koruyan yöntem (koruyucu aşı)

astrositom
Merkezi sinir sisteminin bir tümörüdür; glia hücrelerinin bir alt grubu olan astrositlerden oluşur; bir gliom türüdür.

ayrışma
buradaki anlamı: Gelişimi tamamlanmamış hücrelerin veya dokuların özel görevlere sahip olgun ve gelişmiş yapıya dönüşmesi (diferasyon). Bu olgunlaşma ve gelişme bir irsi yapı planı çreçevesinde gerçekleşir.

ayrışmamış
buradaki anlamı: henüz fonksiyonunu ve görevini yerine getiremiyen ve genellikle örneğin kök hücrelerinde olduğu gibi sınırsız sayıda bölünebilme özelliğine sahip hücreler. Ayrışmamış hücre ve dokuların ayrışmış hücre haline gelmeleri (ayrışmaları) basamak halinde gerçekleşir. Dolayısıyla çok sayıda ayrışma evresi bulunmaktadır.

ayrışmış
buradaki anlamı: Ayrışmış (diferasyon) hücreler/dokular. Bunlar özel görevlere sahip gelişimi tamamlanmış strüktür ve oluşumlardır. Bu hücrelerin bölünme kabiliyeti kalmamıştır veya kısıtlanmıştır. Ayrışmamış hücrenin ve dokunun ayrışmış hala gelebilmesi, basamak basamak gerçekleşir. Bu nedenle çok sayıda ayrışma dereceleri bulunmaktadır.